10 Polish books you should know (part I)

12/11/2018

English below

Uwielbiam literaturę, obok kotów i kawy jest moją największą radością. Sobotnie popołudnie spędzone z książką, mruczącym przedstawicielem gatunku Felis catus i parującym kubkiem w dłoni to moje wyobrażenie biblijnego nieba. Pod tym względem nie odstaję od stereotypowego wizerunku polonistki wprawdzie nie mam (jeszcze) okularów, ale na pewno możecie mnie wtedy zobaczyć w grubym, rozciągniętym swetrze.

Woody Allen powiedział kiedyś, że jego największą życiową porażką jest fakt, że nie ma pracy polegającej na czytaniu książek, najlepiej w jakimś klimatyzowanym pomieszczeniu. Ma rację; i, niestety, poniosłam podobną porażkę. Zebrałam się jednak w sobie i postanowiłam wykorzystać tę nieodwzajemnioną miłość do popularyzowania słowa pisanego, zwłaszcza pisanego w moim ukochanym języku polskim.

Kiedy mówi się o polskiej literaturze, obcokrajowcy (w tym moi studenci) znają głównie Adama Mickiewicza, Henryka Sienkiewicza, czasami Wisławę Szymborską. Osoby uczące się dłużej języka polskiego poznają innych noblistów, w tym Władysława Reymonta i Czesława Miłosza. Jednak, niestety, często na tym się kończy. Napawa mnie to smutkiem, bo uważam, że literatura polska może poszczycić się wieloma wybitnymi nazwiskami. Wspaniałą, moją ulubioną epoką jest Dwudziestolecie Międzywojenne, lubię też literaturę współczesną (od 1945 roku). Przyznam, że nie zachwyca mnie polska powieść po 2000 roku, jednakże nadrabiają tutaj polscy reportażyści, którzy są zdecydowanie jednymi z najlepszych na świecie.

O polskiej literaturze stało się głośno dzięki Oldze Tokarczuk, która otrzymała w tym roku Międzynarodową Nagrodę Bookera za książkę „Bieguni”. Oprócz twórczości Tokarczuk, chciałabym Ci pokazać kilka innych współczesnych polskich książek, które warto poznać. Wszystkie, oprócz antologii reportażu, zostały przetłumaczone na język angielski. Ponieważ wpis okazał się baaaardzo długi zdecydowałam się go podzielić na dwie części 🙂

I love literature, next to cats and coffee this is my greatest joy. Saturday afternoon spent with a book, purring representative of Felis Catus and a steaming mug in my hand is my image of heaven. In this regard, I’m not different from the stereotypical Polish teacher – although I don’t have glasses (yet), you can definitely see me in a thick, stretched sweater.

Woody Allen once said that his greatest failure in life is the fact that his work is not reading books, preferably in a conditioned room. He is right; and, unfortunately, I had a similar failure. However, I pulled myself together and decided to use this unrequited love to popularize the written word, especially written in my beloved Polish language.

From Polish literature, foreigners (including my students) mostly know Adam Mickiewicz, Henryk Sienkiewicz, sometimes Wisława Szymborska. Those who learn Polish longer, get to know other Nobel laureates, including Władysław Reymont and Czesław Miłosz. Unfortunately, it often ends there. It makes me sad, because I think that Polish literature can be proud of many prominent names. My favorite epoch is the Interbellum, I like also contemporary literature (from 1945). I admit that I’m not impressed with the Polish novels after 2000, however, Polish reportages are outstanding, definitely one of the best in the world.

The Polish literature became lately famous thanks to Olga Tokarczuk, who received the International Booker’s Award for the book “Flights” in this year. Apart of Tokarczuk, I would like to show you a few contemporary Polish books that are worth to read. Except of  the anthology of reportage, all other books have been translated into English. Because the article was soooooo-long, I decided to divide it into two parts 🙂

 

 

1. Ryszard Kapuściński „Podróże z Herodotem”

  / „Travels with Herodotus”

„Przeciętny człowiek nie jest specjalnie ciekaw świata. Ot, żyje, musi jakoś się z tym faktem uporać, im będzie go to kosztowało mniej wysiłku- tym lepiej. A przecież poznawanie świata zakłada wysiłek, i to wielki, pochłaniający człowieka. Większość ludzi raczej rozwija w sobie zdolności przeciwne, zdolność, aby patrząc- nie widzieć, aby słuchając- nie słyszeć”.

„The average person is not especially curious about the world. He is alive, and being somehow obliged to deal with this condition, feels the less effort it requires, the better. Whereas learning about the world is labor, and a great all-consuming one at that. Most people develop quite antithetical talents, in fact – to look without seeing, to listen without hearing, mainly to preserve onself within oneself.”

Nazywany „cesarzem reportażu” Kapuściński jest – obok Stanisława Lema – najczęściej tłumaczonym polskim autorem. Pisał sporo o Afryce, próbował zmienić sposób postrzegania tego kontynentu i jego mieszkańców (np. w „Hebanie”). Międzynarodową sławę przyniósł mu „Cesarz” – książka ujawniającej kulisy dworu etiopskiego władcy Hejle Sellasje oraz „Imperium” – traktujące o procesie rozkładu Związku Radzieckiego.

Jedną z moich ulubionych książek Ryszarda Kapuścińskiego są „Podróże z Herodotem”. Tytułowy Herodot był greckim podróżnikiem, który opisał wojny perskie oraz historię Hellady, Persji i Egiptu. Jego „Dzieje” towarzyszą polskiemu reportażyście podczas peregrynacji po Azji i Afryce. Wplata anegdoty z życia Herodota we własne przemyślenia i fakty historyczne. Warto zacząć swoją przygodę z Kapuścińskim właśnie od tej pozycji, tym bardziej że książka została przetłumaczona na 15 języków, nawet język chiński.

Called the “emperor of the reportage,” Kapuściński is – alongside Stanisław Lem – the most often translated Polish author. He wrote a lot about Africa, he tried to change the perception of this continent and its inhabitants (eg in “Ebony”). The “Emperor” brought him international fame – a book revealing the backstage of the Ethiopian emperor Hejle Sellasje and the “Imperium” – about the process of disintegration of the Soviet Union.

One of my favorite books by Ryszard Kapuściński are “Travels with Herodotus”. The Herodotus was a Greek traveler who described the Persian wars and the history of Hellas, Persia and Egypt. His “Histories” accompany the Polish reporter during the peregrination in Asia and Africa. He uses anecdotes from Herodotus’s life, writing also his own thoughts and historical facts. It is worth to start your adventure with Kapuściński from this position, especially since the book has been translated into 15 languages, even Chinese.

2. Olga Tokarczuk „Dom dzienny, dom nocny”

  / “House of day, house of night”

Wspomniałam już o „Biegunach” – powieści, która otrzymała prestiżową nagrodę literacką w maju tego roku. To wielowątkowa opowieść z filozoficznym zacięciem, traktująca o wędrowaniu i podróżach, też podróżach w głąb siebie (tutaj możecie przeczytać moją recenzję tej książki). Powieść jest odzwierciedleniem naszych czasów, koczowniczego stylu życia. Moją recenzję tej książki możecie przeczytać tutaj.

Warto sięgnąć także po „Dom dzienny, dom nocny”, najbardziej melancholijną pozycję autorki. To bardziej zbiór opowiadań niż powieść, z pogranicza realizmu magicznego i nostalgii. Składa się z krótkich narracji luźno związanych z tytułowym domem. “Jaka to rozkosz, jaka słodycz życia – siedzieć w chłodnym domu, pić herbatę, pogryzać ciasto i czytać. Przeżuwać długie zdania, smakować ich sens, odkrywać nagle w mgnieniu sens głębszy, zdumiewać się nim i pozwalać sobie zastygać z oczami klejonymi w prostokąt szyby” – pisze Tokarczuk. Tej prozy się nie czyta, ją się chłonie. Przetłumaczona na język angielski.

I have already mentioned “Flights” – a novel which received a prestigious literary prize in May this year. This is a multithreaded story with philosophical reflection about travel and traveling, also traveling inside yourself (here you can read my review of this book). The novel is a reflection of our times and a nomadic lifestyle.

It is also worth reaching for the “House of day, house of night”, the most melancholic of Tokarczuk’s books. It is more a collection of stories than a novel, from the borderline of magical realism and nostalgia. It consists of short narratives loosely connected to the title home. Translated also into English.

 

3. „20 lat nowej Polski w reportażach” – antologia pod red. M. Szczygła

/ 20 Years of Reporting on a New Poland – According to Mariusz Szczygieł

„ – Ale disco polo jest banalnie proste – zaznaczam.

– Jak się ma sprzedawać, musi być proste. Bogu ducha winnym ludziom wpycha się Kafkę i Hendriksa. A w tym kraju 7 procent ludzi ma wyższe wykształcenie, z tego może co dziesiąty naprawdę konsumował Kafkę. Reszta nic nie rozumie, za cholerę. A co można robić przy Hendriksie? Nie tańczyć, tylko dać sobie w żyłę. (…)

– W disco polo nie ma tekstów dekadenckich: ja się potnę, ja zabiję. Nie ma tekstów przygnębiających, nie ma kłopotów, narkomanów. Bo to nawet nie pasuje do melodii. W naszej muzyce jest radość życia. Bo co dać ludziom? Nadzieję trzeba dać”.

“- But disco polo is dead easy – I say.

– If you want to sell it, it must be easy. In this country, 7 percent of people have higher education, maybe every tenth of them reads Kafka. The rest do not understand anything. And what can you do listening to Hendrix? You can’t dance, just get a fix (…)

– There are no decadent lyrics in the disco polo: I will cut myself, I will kill myself. There are no depressing lyrics, no troubles, addicts.  It doesn’t even match the melody. In our music there is the joy of life. Because what should you give people? You have give them hope”

[z reportażu Wojciecha Staszewskiego, Gust narodowy: Usta są zawsze gorące]

Polska po 1989 roku – jak wyglądała? Za pomocą zbioru reportaży, Mariusz Szczygieł tworzy obraz przemian, jakim uległ kraj po obaleniu komunizmu. Nie ma tutaj wielkich afer politycznych i gospodarczych, ale próba uchwycenia i zrozumienia tego, co wpłynęło na mentalność Polaków. Jest Amway, „Dynastia”, centra handlowe. Jest o Polakach-emigrantach i fanach disco polo. Zachłystnięcie się internetem i sex-czaty.

Świetna pozycja dla tych, którzy chcą zrozumieć fenomeny i zmiany tożsamościowe, jakim ulegli Polacy. Niestety, antologia nie doczekała się jeszcze tłumaczenia na język angielski, ale reportaże są napisane stosunkowo przystępnym językiem – polecam spróbować przeczytać mimo wszystko.

Moją recenzję innej książki Mariusza Szczygła “Projekt prawda” możecie przeczytać tutaj.

Poland after 1989 – what did it look like? With the collection of reportages, Mariusz Szczygieł creates a picture of the changes that the country underwent after the overthrow of communism. We won’t find a big political and economic scandals here, but an attempt to understand what has affected the mentality of Poles. There is Amway, “Dynasty”, shopping centers. Also Polish emigrants and disco polo fans. Beginnings of the Internet and sex-chats. A great position for those who want to understand the identity changes that Poles have succumbed to. Unfortunately, the book has not been translated into English yet, but the reportages are written in a relatively accessible language – I recommend you try to read it in Polish after all.

 

4. Wiesław Myśliwski „Traktat o łuskaniu fasoli”

    / „A Treatise on Shelling Beans”

  „Znaleźć siebie to nieprosta sprawa. 

Kto wie, czy nie najtrudniejsza ze wszystkich spraw, jaki człowiek ma do załatwienia na tym świecie.”

“Finding yourself is not a simple thing.

Who knows, if not the hardest of all things that a man has to do in this world. “

Narrator w monologu do tajemniczego przybysza dokonuje bilansu całego życia. Nieśpiesznie, przy obieraniu fasoli, snuje historię gęsto przetykaną filozofią. Wspomina Polskę od drugiej wojny światowej, przez pierwsze powojenne lata, stalinizm, PRL. Opowiada o ludziach, których spotyka, często okaleczonych przez traumatyczne sploty zdarzeń. Myśliwski w mistrzowski sposób przemyca między wierszami uniwersalną wiedzę o człowieku.  „Traktat o łuskaniu fasoli” został przetłumaczony na wiele języków, w tym angielski, niemiecki, hiszpański czy rosyjski.

The narrator in his monologue to the strange man makes a balance sheet of life. Unhurriedly, during shelling beans, he spins some tale. He reminisces about Poland during the Second World War, the first post-war years, Stalinism, PRL. He talks about the people he meets, often mutilated by the traumatic experiences. Myśliwski in a masterful manner writing the universal knowledge about man. „A Treatise on Shelling Beans” has been translated into many languages, including English, German, Spanish and Russian.

5. Stanisław Lem „Solaris”

„Człowiek wyruszył na spotkanie innych światów, innych cywilizacji, nie poznawszy do końca własnych zakamarków, ślepych dróg, studni, zabarykadowanych, ciemnych drzwi.”

“Man has gone out to explore other worlds and other civilizations without having explored his own labyrinth of dark passages and secret chambers, and without finding what lies behind doorways that he himself has sealed.”

Lem jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, a przez jakiś czas był najchętniej czytanym nieanglojęzycznym autorem SF. Oprócz Science Fiction, z którego słynął, pisał felietony, w których dał się poznać jako wybitny futurolog i felietonista. Znany z dystansu do świata i niesamowitego poczucia humoru.

Większość obcokrajowców zapewne bardziej kojarzy „Solaris” – film z Georgem Clooneyem – niż samego autora książki, na podstawie której go wyreżyserowano. Dostrzeżona przez amerykańskich twórców książka opowiada o tajemniczej planecie, która wywiera niezwykły wpływ na ludzi. Solaris, bo o tej planecie mowa, oferuje im możliwość zmiany przeszłości, jednocześnie wywołując u nich objawy paranoi. Lem w wybitny sposób próbuje zarysować relację człowieka z Oceanem-Nadistotą, poruszając kwestię kontaktu z innymi wymiarami. Niewyobrażalna emocjonalna bomba, przepiękna historia o miłości i trudnościach w porozumieniu się mimo podejmowanych wysiłków.

Powieść przetłumaczono na kilkadziesiąt języków, więc jest duża szansa, że także na Twój. Po przeczytaniu „Solaris” możesz sięgnąć po „Bajki robotów” czy „Powrót z gwiazd”.

Lem is the most frequently translated Polish writer, and for some time he was the most widely read non-English language author of SF. In addition to Science Fiction, he wrote columns in which he became known as an outstanding futurologist and essayist. Known also from a distance to the world and an amazing sense of humor.

Most foreigners probably heard about “Solaris” – a film with George Clooney – more than the author of the book. The Lem’s book is about mysterious planet that has an extraordinary impact on people. Solaris offers them the opportunity to change the past, at the same time causing them paranoia. Lem in an outstanding way tries to show the relationship between man and Planet, also the issue of contact with other dimensions. An unimaginable emotional bomb, a beautiful story about love and difficulties in communicating despite the efforts made.

The novel has been translated into several languages, so there is a good chance that it will also be in yours. After reading “Solaris”, you can reach for “Fables for Robots” or “Return from the Stars”.

 ___________________________________________________

Na dzisiaj to wszystko, ale zerknij za niedługo, żeby zobaczyć część drugą! 🙂 Jestem bardzo ciekawa, co myślisz o przedstawionych przeze mnie pozycjach – czy któraś z tych książek Ci się spodobała? Czy miałeś styczność z polską literaturą i czy są jakieś książki, które chciałbyś dodać do listy?

That’s all for today, but take a look soon to see the second part! 🙂 I’m also very interested in what you think about the books I have presented – have you liked any of these novels? Have you had any contact with Polish literature and are there any books you would like to add to the list?
Monika